Bể lắng sinh học có nhiệm vụ tách bùn vi sinh ra khỏi nước sau quá trình xử lý sinh học, góp phần đảm bảo chất lượng nước đầu ra. Tuy nhiên, nếu không được vận hành đúng cách, bùn có thể bị cuốn theo dòng nước, nổi thành từng mảng hoặc lắng không đạt yêu cầu. Những tình trạng này không chỉ làm tăng hàm lượng chất rắn lơ lửng mà còn ảnh hưởng đến hiệu suất hoạt động của toàn bộ hệ thống xử lý nước thải. Trong bài viết dưới đây, Môi Trường Toàn Tâm sẽ chia sẻ những kinh nghiệm vận hành bể lắng sinh học không trôi bùn hiệu quả, giúp hệ thống duy trì trạng thái hoạt động ổn định.

Quy Trình Kiểm Tra Trước Khi Vận Hành Bể Lắng Sinh Học
Trước khi đưa bể lắng vào vận hành, cần kiểm tra kỹ hệ thống cơ khí, thiết bị thu gom bùn và đặc tính bùn hoạt tính từ công đoạn sinh học. Công việc này giúp phát hiện sớm những bất thường có thể ảnh hưởng đến quá trình lắng và tách bùn.
Kiểm tra hệ thống gạt bùn và máng thu nước
Người vận hành cần kiểm tra chuyển động của cầu gạt hoặc hệ thống xích gạt bùn, đảm bảo thiết bị vận hành êm, đúng chiều thiết kế và không bị mắc kẹt bởi vật cản dưới đáy bể. Khe hở giữa lưỡi gạt cao su và mặt đáy bê tông nên được duy trì ở mức tiêu chuẩn (khoảng 1 – 2 cm), vừa đảm bảo khả năng thu gom bùn, vừa hạn chế tình trạng mài mòn cơ khí.
Bên cạnh đó, cần kiểm tra độ cân bằng của các rãnh răng cưa trên máng thu nước tràn. Nếu máng bị nghiêng hoặc bám nhiều rêu tảo, dòng nước có thể tập trung tại các vị trí thấp, làm phân phối nước không đồng đều và tăng nguy cơ cuốn theo bông bùn ra ngoài.

Xem thêm: Dịch Vụ Xử Lý Nước Thải Xi Mạ Hiệu Quả, Toàn Diện Từ A-Z
Kiểm tra hệ thống bơm tuần hoàn và xả bùn dư
Trước khi cấp tải, cần kiểm tra tình trạng đóng mở của các van khóa, van một chiều và áp lực đường ống thuộc hệ thống bơm tuần hoàn bùn (RAS) và bơm xả bùn dư (WAS). Đồng thời, tiến hành chạy thử bơm để đối chiếu dòng điện thực tế với dòng điện định mức, đảm bảo thiết bị không bị rò rỉ tại cổ trục hoặc tắc nghẽn do rác tại họng hút.
Việc kiểm tra và đảm bảo cụm bơm hoạt động ổn định ngay từ đầu giúp người vận hành chủ động kiểm soát lưu lượng bùn được rút ra khỏi đáy bể lắng, hạn chế tình trạng bùn tích tụ do thiết bị hoạt động không hiệu quả.
Đánh giá đặc tính bùn hoạt tính từ bể Aerotank
Chất lượng hỗn hợp bùn từ bể sinh học hiếu khí ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lắng tại bể lắng thứ cấp. Trước khi đưa nước sang công đoạn lắng, kỹ thuật viên cần lấy mẫu tại cuối bể Aerotank để kiểm tra tốc độ lắng trong 30 phút (SV30), đồng thời đánh giá đặc điểm màu sắc và nhận biết các dấu hiệu bất thường qua mùi của mẫu bùn.
Bùn hoạt tính có chất lượng tốt thường có màu nâu vàng, không xuất hiện mùi hôi thối đặc trưng của quá trình phân hủy yếm khí. Các bông bùn có độ kết dính tương đối tốt, hình thành từng cụm rõ rệt và bắt đầu lắng, phân lớp trong khoảng 15 – 20 phút đầu tiên.

Xem thêm: COD Cao Trong Nước Thải Sản Xuất Gỗ: Quy Trình Xử Lý
Kinh Nghiệm Vận Hành Bể Lắng Sinh Học Không Trôi Bùn
Để duy trì khả năng lắng và hạn chế thất thoát bùn qua máng thu nước, người vận hành cần phối hợp điều chỉnh các thông số tại bể lắng với điều kiện hoạt động của công đoạn sinh học phía trước. Dưới đây là những kinh nghiệm quan trọng cần lưu ý trong quá trình vận hành thực tế.
Điều chỉnh lưu lượng bùn tuần hoàn theo chiều cao lớp bùn
Không nên duy trì một mức lưu lượng bơm tuần hoàn bùn cố định trong suốt quá trình vận hành, bởi nhu cầu tuần hoàn có thể thay đổi theo sự thay đổi về lượng nước thải tiếp nhận và mức độ ô nhiễm phát sinh từ hoạt động sản xuất. Khi lưu lượng nước thải tăng cao vào những giờ cao điểm sản xuất, lớp bùn dưới đáy bể lắng có xu hướng dâng lên. Lúc này, người vận hành cần kiểm tra và điều chỉnh tăng lưu lượng bơm RAS (thường dao động từ 50% đến 100% lưu lượng đầu vào) để đưa bùn trở lại bể hiếu khí kịp thời.
Ngược lại, khi tải lượng nước thải thấp, nếu bơm RAS vẫn hoạt động với lưu lượng quá lớn, bùn tuần hoàn có thể bị pha loãng, đồng thời tạo dòng hút làm xáo trộn khu vực đáy bể. Vì vậy, cần điều chỉnh lưu lượng bơm phù hợp với chiều cao lớp bùn và tình trạng vận hành thực tế, tránh tuần hoàn quá mức hoặc không đáp ứng nhu cầu thu gom bùn.
Duy trì nồng độ oxy hòa tan ổn định tại bể Aerotank
Nồng độ oxy hòa tan (DO) trong bể hiếu khí có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của vi sinh vật và cấu trúc bông bùn trước khi chuyển sang bể lắng. Nếu DO duy trì ở mức quá thấp (dưới 1.0 – 1.5 mg/L), điều kiện sinh học có thể trở nên bất lợi, tạo cơ hội cho vi khuẩn dạng sợi phát triển mạnh. Hệ quả là bông bùn trở nên tơi xốp, khó kết dính và giảm khả năng lắng.
Ở chiều ngược lại, việc sục khí quá mạnh tại khu vực cuối bể Aerotank có thể tạo lực cắt thủy lực lớn, làm phá vỡ cấu trúc bông bùn thành các hạt mịn và khiến chúng dễ bị cuốn theo dòng nước sang bể lắng. Do đó, mức DO lý tưởng cần được duy trì ổn định trong khoảng 2.0 – 3.0 mg/L để đáp ứng nhu cầu oxy của vi sinh vật và hỗ trợ quá trình xử lý sinh học.

Xem thêm: Xử Lý Nước Thải Giết Mổ Gia Súc Sao Cho Đúng Và Tiết Kiệm?
Ngăn bùn nổi mảng do sinh khí ở đáy bể lắng
Hiện tượng những mảng bùn lớn nổi lên trên mặt bể lắng kèm theo các bọt khí nhỏ, thường xuất hiện rõ vào buổi trưa nắng nóng, có thể bắt nguồn từ quá trình khử nitrat xảy ra trong lớp bùn đáy. Khi bùn lưu lại quá lâu trong môi trường giàu nitrat và thiếu oxy, vi khuẩn sẽ sử dụng nitrat để thực hiện quá trình khử, tạo thành khí N₂. Các bọt khí này bám vào bông bùn, làm giảm tỷ trọng và đẩy từng mảng bùn nổi lên mặt nước.
Để hạn chế tình trạng trên, cần tăng tốc độ rút bùn tuần hoàn nhằm giảm thời gian lưu bùn tại bể lắng xuống dưới 1.5 – 2 giờ. Đồng thời, cần rà soát và tối ưu quá trình khử nitrat tại bể thiếu khí phía trước để kiểm soát lượng nitrat đi vào bể lắng.
Kiểm soát vi khuẩn dạng sợi gây trương bùn trong hệ thống
Bùn trương nở do vi khuẩn dạng sợi phát triển quá mức khiến thể tích bùn tăng lên, cấu trúc bông bùn trở nên xốp và khó nén. Khi đó, lớp bùn có thể dâng cao, thậm chí tràn qua máng thu nước dù không xuất hiện bọt khí trên bề mặt. Nguyên nhân thường liên quan đến tình trạng mất cân bằng dinh dưỡng trong nước thải, đặc biệt là thiếu nitơ hoặc photpho so với tỷ lệ chuẩn BOD₅:N:P = 100:5:1, pH biến động mạnh hoặc bùn có tuổi quá cao.
Để kiểm soát hiện tượng này, người vận hành cần kiểm tra khả năng cân bằng dinh dưỡng, điều chỉnh lượng bùn dư và duy trì điều kiện sinh học phù hợp. Bên cạnh đó, có thể sử dụng clo với liều lượng thấp, được kiểm soát chặt chẽ tại dòng bùn tuần hoàn nhằm ức chế chọn lọc vi khuẩn dạng sợi theo hướng dẫn kỹ thuật.

Xem thêm: Dự Án Xử Lý Nước Thải Sản Xuất Gỗ Trọn Gói Toàn Tâm
Các Thông Số Cần Theo Dõi Khi Vận Hành Bể Lắng Sinh Học
Theo dõi các thông số vận hành thường xuyên là cơ sở để nhận biết sớm tình trạng bùn lắng kém, tích tụ quá mức hoặc thất thoát qua máng tràn. Người vận hành cần chú ý những chỉ số quan trọng sau:
- MLSS (Mixed Liquor Suspended Solids): Nồng độ chất rắn lơ lửng trong hỗn hợp bùn nước tại bể Aerotank, phản ánh lượng sinh khối đang được duy trì trong hệ thống.
- SV30 (Sludge Volume after 30 minutes): Thể tích bùn sau 30 phút lắng, giúp đánh giá sơ bộ khả năng lắng và thể tích bùn chiếm chỗ trong mẫu.
- SVI (Sludge Volume Index): Chỉ số thể tích bùn, được tính theo công thức: SVI = SV30 × 1.000 / MLSS (khi MLSS tính bằng mg/L và SV30 tính bằng mL/L). Kết quả được biểu thị bằng mL/g, hỗ trợ đánh giá khả năng lắng và nén của bùn hoạt tính.
- DO (Dissolved Oxygen): Nồng độ oxy hòa tan trong bể Aerotank, phản ánh điều kiện cung cấp oxy cho hoạt động của vi sinh vật hiếu khí.
- Chiều cao lớp bùn: Độ dày lớp bùn tích tụ dưới đáy bể, cần được theo dõi bằng thiết bị đo chuyên dụng để kịp thời phát hiện tình trạng bùn dâng cao.
- Lưu lượng RAS và WAS: Lưu lượng bùn tuần hoàn và bùn dư được rút ra khỏi hệ thống, giúp kiểm soát lượng sinh khối và duy trì cân bằng bùn.
- TSS nước đầu ra: Hàm lượng chất rắn lơ lửng còn lại trong nước sau lắng, dùng để đánh giá hiệu quả tách bùn và nhận biết nguy cơ bùn trôi.
- Lưu lượng nước thải: Theo dõi sự thay đổi lưu lượng đầu vào để đánh giá tải trọng thủy lực và khả năng tiếp nhận của bể lắng.

Xem thêm: Bể Lắng Nước Thải Lắng Chậm: Nguyên Nhân Và Cách Cải Thiện
Lịch Kiểm Tra, Bảo Trì Bể Lắng Sinh Học Trong Quá Trình Vận Hành
Bên cạnh việc theo dõi và điều chỉnh các thông số, bảo trì định kỳ cũng là công việc cần thiết để hạn chế hư hỏng thiết bị, đảm bảo bơm bùn hoạt động ổn định và duy trì hiệu quả thu gom bùn. Người vận hành có thể tham khảo lịch kiểm tra sau:
- Hàng ngày (theo ca trực): Đo SV30 và chiều cao lớp bùn đáy; quan sát độ trong của nước đầu ra, kiểm tra váng nổi trên bề mặt, theo dõi tiếng ồn của động cơ gạt bùn và ghi chép lưu lượng bơm RAS/WAS vào nhật ký vận hành.
- Hàng tuần: Vệ sinh rêu tảo và cặn bám tại các rãnh răng cưa của máng thu nước, tấm chắn bọt; đồng thời đối chiếu số liệu SVI với kết quả phân tích MLSS tại phòng thí nghiệm.
- Hàng tháng: Kiểm tra độ căng của xích truyền động, mức độ mài mòn của bánh răng, siết chặt các bu lông trên cầu gạt và kiểm tra hoạt động của van một chiều trên tuyến ống bùn.
- Hàng quý và hàng năm: Kiểm tra độ cân bằng tổng thể của máng thu nước tràn. Thực hiện rút cạn bể định kỳ hàng năm để kiểm tra mức độ mài mòn của lưỡi gạt cao su và tình trạng ăn mòn của các kết cấu kim loại ngâm trong nước.

Xem thêm: Xử Lý Nước Thải Khu Công Nghiệp Trọn Gói, Giá Tốt, Đạt Chuẩn
Đơn Vị Tư Vấn Vận Hành Bể Lắng Sinh Học Hiệu Quả, Ổn Định
Mỗi hệ thống xử lý nước thải đều có những đặc điểm riêng về công suất, tải lượng ô nhiễm, công nghệ sinh học và cấu tạo bể lắng. Vì vậy, không phải phương pháp điều chỉnh nào cũng có thể áp dụng giống nhau cho mọi công trình. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những hệ thống thường xuyên gặp tình trạng bùn nổi, bùn nở hoặc nước đầu ra bị đục.
Nếu chủ đầu tư hoặc đơn vị vận hành đang tìm kiếm giải pháp vận hành bể lắng sinh học không trôi bùn phù hợp với hiện trạng công trình, Môi Trường Toàn Tâm có thể đồng hành thông qua các hoạt động:
- Khảo sát hiện trạng bể lắng, hệ thống thu gom bùn và các thiết bị liên quan.
- Rà soát thông số vận hành, đặc tính bùn hoạt tính và những dấu hiệu có thể gây trôi bùn.
- Tư vấn điều chỉnh lưu lượng bùn tuần hoàn, chế độ xả bùn và các điều kiện vận hành sinh học.
- Đề xuất phương án cải thiện thiết bị hoặc quy trình vận hành dựa trên nhu cầu và tình trạng thực tế của từng hệ thống.

Xem thêm: Bùn Nổi Trên Bể Lắng Sinh Học: 7 Nguyên Nhân, Cách Xác Định
Lời Kết
Vận hành bể lắng sinh học không trôi bùn đòi hỏi sự kết hợp giữa kiểm tra thiết bị, theo dõi các chỉ số bùn và điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện thực tế. Khi thực hiện tốt những công việc này, hệ thống xử lý nước thải sẽ duy trì hoạt động ổn định và kiểm soát hiệu quả chất lượng nước đầu ra.
Nếu hệ thống xử lý nước thải của bạn đang gặp tình trạng trôi bùn hoặc khó ổn định bể lắng, hãy liên hệ Môi Trường Toàn Tâm qua hotline 0767 861 126 – 0796 789 836 hoặc Zalo để được khảo sát và tư vấn giải pháp phù hợp. Chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng đơn vị vận hành tối ưu quy trình để hệ thống hoạt động bền bỉ mỗi ngày.
Địa chỉ: Công Ty TNHH Giải Pháp Kỹ Thuật Toàn Tâm
Liên hệ ngay Toàn Tâm để nhận tư vấn miễn phí
Bài viết liên quan
Dịch Vụ Xử Lý Nước Thải Nhà Máy Giấy Uy Tín, Chuyên Nghiệp
Nước thải nhà máy giấy nếu không được xử lý hiệu quả có thể gây...
Th10
Bể Tách Dầu Cho Gara Ô Tô: Thiết Kế Thế Nào Để Không Bị Tràn?
Bể tách dầu giữ vai trò quan trọng trong việc thu gom và tách dầu,...
Th10
Máy Thổi Khí 2.2kW Tốn Bao Nhiêu Điện Một Tháng? Cách Tính Cụ Thể
Máy thổi khí 2.2 kW là thiết bị quan trọng, có nhiệm vụ cung cấp...
Th9
Hệ XLNT 100 m³/Ngày Nên Chọn MBBR Hay MBR? So Sánh Chi Phí
Với công suất 100 m³/ngày, doanh nghiệp có thể cân nhắc cả hai công nghệ...
Th9
7 Vấn Đề Thường Gặp Khi Xử Lý Nước Thải Nhà Hàng
Nhiều nhà hàng hiện nay dù đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải...
Th9
Quy Trình Xử Lý Nước Thải Nuôi Tôm Chi Tiết Từ A-Z
Nước thải nuôi tôm chủ yếu phát sinh từ thức ăn thừa, phân tôm, vỏ...
Th8

Anh Nguyễn Chí Phúc, CEO của Môi Trường Toàn Tâm, là người có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn và giải pháp môi trường. Với mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định pháp luật và phát triển bền vững, anh đã xây dựng Môi Trường Toàn Tâm trở thành đơn vị cung cấp dịch vụ môi trường chuyên nghiệp, tận tâm và đáng tin cậy.

